Een dramatische aanvaring op zee heeft opnieuw de gevaren van het vervoer van gevaarlijke lading over internationale wateren aan het licht gebracht. Het containerschip Solong kwam in aanvaring met de voor anker liggende tanker Stena Onbevlekt met een snelheid van 16 knopen voor de kust van Hull, Verenigd Koninkrijk. De Solong, onderweg van Grangemouth, Schotland, naar Rotterdam, Nederland, doorboorde de romp van de Stena Onbevlektwat leidde tot meerdere explosies omdat de vliegtuigbrandstof bij de inslag ontbrandde. Terwijl 36 bemanningsleden werden gered nadat ze in zee waren gesprongen, was er één bemanningslid van de Solong blijft vermist.

Dit incident geeft aanleiding tot ernstige bezorgdheid over maritieme veiligheid, milieuschade en de urgentie van internationale regelgeving.

Gevaarlijke lading: een dubbele bedreiging

Beide schepen vervoerden gevaarlijke stoffen, waardoor deze botsing bijzonder alarmerend was. De Stena Onbevlekt vervoerde vliegtuigbrandstof voor het Amerikaanse leger, terwijl de Solong had 15 containers natriumcyanide onder zijn lading. De combinatie van deze stoffen levert aanzienlijke risico's op voor het milieu en de menselijke gezondheid:

• Natriumcyanide: Deze chemische stof is zeer giftig en lost gemakkelijk op in water, waardoor waterstofcyanide kan ontstaan, wat zeer gevaarlijk is voor het leven in zee en voor reddingswerkers die ter plaatse zijn.
• Vliegtuigbrandstof: Hoewel het minder vluchtig is dan ruwe olie, is vliegtuigbrandstof giftig en verdampt het langzaam, wat leidt tot langdurige vervuiling van mariene ecosystemen.

Milieuorganisaties, waaronder Greenpeace, Oceana, RSPB, Stichting de Noordzee en anderen hebben ernstige bezorgdheid geuit over de langetermijngevolgen van deze lekkage.

Hoe vaak komen zulke botsingen voor?

Volgens David McFarlane, directeur van Marine Risk and Safety Consultants Ltd, vinden er jaarlijks ongeveer 200-300 scheepsaanvaringen plaats. Hoewel niet bij alle botsingen gevaarlijke stoffen betrokken zijn, benadrukken incidenten zoals deze de voortdurende risico's van zeetransport, vooral op drukke scheepvaartroutes zoals de Noordzee.

De relevantie voor Nederland en de haven van Rotterdam

De Solong was op weg naar de haven van Rotterdam, een van de drukste en strategisch belangrijkste havens van Europa. Rotterdam is een belangrijk knooppunt voor gevaarlijke lading en verwerkt dagelijks enorme hoeveelheden chemicaliën en brandstoffen. Een aanvaring met gevaarlijke stoffen zo dicht bij belangrijke scheepvaartroutes naar de haven onderstreept de potentiële risico's voor de maritieme handel, havenactiviteiten en het omringende milieu. Nederlandse autoriteiten en maritieme instanties moeten de bredere implicaties van dit incident beoordelen en ervoor zorgen dat internationale veiligheidsprotocollen worden versterkt om soortgelijke rampen in de toekomst te voorkomen.

De rol van de IMO en het HNS-verdrag

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) is verantwoordelijk voor het opstellen van veiligheids- en milieuregelgeving voor de wereldwijde scheepvaart. Een belangrijk kader dat in dit geval voor compensatie en verzachtende maatregelen had kunnen zorgen, is de 2010 Verdrag inzake gevaarlijke en schadelijke stoffen (HNS).

Het HNS-verdrag, officieel bekend als het Internationaal Verdrag inzake aansprakelijkheid en vergoeding voor schade in samenhang met het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen, 2010, was ontworpen om te zorgen voor uitgebreide aansprakelijkheid en compensatie voor incidenten met schadelijke en gevaarlijke lading. In essentie werd het HNS-verdrag ontworpen om ervoor te zorgen dat incidenten zoals deze onder een internationaal burgerlijk aansprakelijkheidsraamwerk vallen. Het Verdrag dekt schade door vervuiling, brand, explosie en gezondheidsrisico's veroorzaakt door gevaarlijke lading. Meer specifiek gaat het om verlies van mensenlevens of persoonlijk letsel, verlies van of schade aan eigendommen buiten het schip, verlies of schade door verontreiniging van het milieu en alle kosten van preventieve maatregelen.

Het VK, Nederland, Duitsland en België hebben het HNS-verdrag echter nog niet geratificeerd, wat betekent dat er momenteel geen internationaal mechanisme bestaat om schade als gevolg van dit soort ongelukken aan te pakken.

Waarom is het HNS-verdrag niet geratificeerd?

Om het HNS-verdrag in werking te laten treden, moet het door ten minste 12 staten worden geratificeerd en moet er voldoende tonnage gevaarlijke lading in deze staten worden geregistreerd. Ondanks het aanvankelijke momentum heeft de ratificatie vertraging opgelopen:

• Noorwegen ratificeerde als eerste in 2017, gevolgd door Canada, Turkije, Denemarken, Zuid-Afrika, Estland, Frankrijk en Slowakije.
• In januari 2024 kwamen België, Duitsland en Nederland bijeen om de laatste ratificatiestappen te bespreken.
• Als België, Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk of Zweden toezeggen het verdrag te ratificeren, kan het verdrag eindelijk worden afgedwongen omdat dan aan het vereiste aantal staten en de tonnagecriteria is voldaan. 

Gevolgen van niet-ratificatie

Door het uitblijven van de ratificatie van het HNS-verdrag van 2010 - zowel door het Verenigd Koninkrijk als door het vereiste aantal staten - is er een aanzienlijk juridisch vacuüm ontstaan. Zonder dit internationale kader moeten slachtoffers van incidenten met gevaarlijke lading alleen vertrouwen op de nationale maritieme wetgeving en aansprakelijkheidsregelingen van het Verenigd Koninkrijk, die mogelijk geen uitgebreide dekking bieden voor complexe zaken zoals deze. Schadevergoeding is grotendeels afhankelijk van de verzekeringspolissen van de betrokken scheepseigenaren, wat leidt tot onzekerheid en mogelijke vertragingen in financiële schadeloosstelling.

Zonder het HNS-verdrag kunnen getroffen partijen te maken krijgen met grote obstakels bij het verkrijgen van een adequate schadevergoeding, waardoor gemeenschappen, ecosystemen en werknemers de gevolgen van nalatigheid van bedrijven moeten dragen. Opnieuw kunnen bedrijven zich onttrekken aan de volledige verantwoordelijkheid voor de risico's die ze veroorzaken en de last afschuiven op mens en milieu. 

Oproep tot actie: Versnel de ratificatie nu

We roepen Nederland op, samen met België, Duitsland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk, om de ratificatie van dit cruciale verdrag te versnellen. Naast het aanpakken van directe risico's, is ratificatie van vitaal belang voor de toekomst, omdat de wereldwijde handel in gevaarlijke en giftige stoffen naar verwachting zal toenemen - vooral die stoffen die cruciaal zijn voor de energie- en materiaaltransitie. Door nu een robuust wettelijk kader op te zetten, kunnen we de komende jaren zorgen voor een grotere verantwoordingsplicht, milieubescherming en veiligheid. 

"Deze botsing onderstreept de dringende noodzaak voor landen om het HNS-verdrag te ratificeren. Zonder dit verdrag blijven slachtoffers van incidenten met gevaarlijke ladingen verstoken van adequate juridische en financiële verhaalsmogelijkheden. Nederland, Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk moeten doortastende maatregelen nemen om de veiligheid van het zeevervoer en de bescherming van het mariene milieu te waarborgen," aldus de commissaris. zegt Dr. Lucy Gilliam, mede uitvoerend directeur en medeoprichter, Een planeet haven. 

Het is tijd dat mondiale maritieme leiders prioriteit geven aan de ratificatie van het HNS-verdrag voordat er nog meer gevaarlijke ongelukken gebeuren.

Hoofdbeeld: Bartek Śmiałek, Associated Press